İLÇENİN ADI ÜZERİNE

Beydağ ilçesinin coğrafi konumu yönünden doğanın zengin oluşu, insanların ilk çağlardan beri beğenisini kazanmıştır. Bu yönden Beydağ, tarihin ilk çağlarından bu yana çeşitli kavimlerin yerleşip yaşadığı alanlardan olmuştur. Dünün ve bu günün Beydağlıları, doğanın onlara bağışladığı, güzel iklim, bereketli topraklar üstünde yaşamlarını sürdürürken geleceği düşünmemişler veya düşünememişler. Bu bakımdan tarihi ile ilgili araştırma yapmak güçleşmiştir.

Bilerek veya bilmeyerek eski koy ve şehir adlarının değişti­rilmesi, tarihi kalıntıların, ören yerlerinin talan edilmesi, küçük çıkarlar uğruna, sit alanlarının inşaata açılması, yörenin tarihi araştırmalarını güçleştirmektedir.

Yöremizin iklimi ve bereketi topraklarından dolayı. Eti­ler'den de önce yerleşim yeri olduğunu belgeleyen kalıntılar mevcuttur. Bu bakımdan, Beydağ ilçesinin adı da zaman zaman değişmiştir.

Prof. Dr. Louis Robert, "Pek çok yer adının sonuna eklenen Polis kelimesi, doğal koşullarda bol, boli, bolu şeklinde günü­müze ulaşmıştır. Bir Örnek ile kanıtlamak gerekirse, îsauria'da barış kenti anlamına gelen antik (İrenepolis) adının (îrenebol) şekline dönüştüğüne işaret etmek yeterli olacaktır" demekte-dir.(3)

Greklerce şehir kelimesinin karşılığı "Polis"dir.(9)

Polis adını taşıyan şehirler, bir saray ve çok kere, bir mabet meydanına yelpaze şeklinde gelen sokakların kenarlarında di­zilmiş evlerden meydana gelirdi-UD

"Örneğin istanbul; Bizanslılar zamanında Kostantinopolis, Şehir olarak kurulmuştur. Türkler elinde, Kadıköy, Karaköy, Erenköy, Ortakoy, Vaniköy gibi köylerin birleşmesi ile İstanbul oluşmuştur. (9)

Prof. Dr. Bilge Umar, "Palaipohs", Helen dilinde, eski kent demektir. Bu ad yakın zamana kadar Balyambolu olarak kulla­nılıyordu.

Beydağ ilçesinin adı Osmanlılara kadar, Palaiapolis adının değişik şekilleri ile (Palyapolis, Palaiapolis, Nikapolis, Palaipo-lis, Palaioupolis, Paloeopolis, Algiza, Palaiapolis) olarak gel­miştir. Bu şehrin adları ile yerlerinin de değişmiş olabileceği düşünülebilir. Nitekim M.S.IV. asırda Pisikoposluk merkezi ol­duğu zamanlar, kalenin batısında, Evliya Çelebinin geldiği za­manlar (1671) şehir kalenin doğusunda, Vakıf Tarla tarafında bulunduğu belirgin olmakla beraber, Beyköy deki şehir kalıntı­sının tarihini belirlemek, arkeologların ilgisini beklemektedir.

Piskoposluk merkezi olmadan, önceki tarihlerde Kilbianni-saların şehir devletlerinden olduğunu, Koloe ile birlikte para bastırdıklarını, bilmekteyiz. Bu şehir devletleri ilk İyonya'da kurulmuş olmalıdır. M.Ö.7 yüzyılda, tanrıların yurdu olarak kabul edilen "AKRAPOLİS ismini almıştır.

Aka'lar, Hititler zamanından kalma şehir ve kasabaları bu­lup yerleşirken, şehri sınırlı bir bölgenin siyasi ve kültür mer­kezi durumuna sokarak "Polis" kavramının özünü oluşturmuş­lardır. O günkü düşünceye göre şehir, çevresini oluşturan sur­larla değil, özgür yurttaşlarıyla temsil olunurdu. Böylece şehir devleti olmakla, toplum devleti olduklarını da kanıtlıyorlardı. Palaiapolis'da (Beydağ) o çağda kabile toplantılarının yerini halk meclisleri almıştır.

O devirde şehir devletleri o kadar çok ve sıktı ki, uzun boylu bir insan yattığı zaman ayakları için pasaport kestirmek gere­kirdi, diyor Halikarnas Balıkçısı.

Köy adlarına ve köylerdeki aşiret, boy, oymak, sülâle adları­na bakarak, Türkler'in ilk önce Beykoy'üne gelip yerleşmiş ola­bileceği kanısına varabiliriz. Beyköy Çukuroba, Çakallar, Ağa­lar, înnecikler, Macarlar mahallelerinin adları buna birer örnek­tir. Bunların geliş tarihleri belli değildir. Çukuroba Mahallesin­deki mezar taşları yok edilmese idi bu konuyu aydınlatabilirdi. Mezar taşları, antik buluntular, etnografik eserler, Abdullah Efendi Medresesinde korunmalıydı. Beydağ Müzesini kurmak kimsenin aklına gelmedi...

1327 yılında Bodcmya (POTEMİA)ya, Aydınoğlu Mehmet Bey'in, oğlu İbrahim Bahadır Bey'i vali (Emir) ataması ile, Bey­dağ Bademye Emirliğine bağlanmıştır.

1430/40 yıllarında Beydağ'ın karye olarak adı geçmektedir.

1453 den itibaren Tire'ye bağlı kazalardandır.

Î.Cavit, Aydın Vilâyetine Mahsus Salnamesinde: "Ödemiş Kazasında Ahvali Tarihiyesi bölümünde: şehrin ismi ile ilgili olarak, kelimenin Yunanca -Eski Şehir- manasına olan "Palaia-polis"dir der.

1671 yılında Beydağ’ına gelen Evliya Çelebi "Biyan kökü çok olduğundan, biyanbol'dan galat olarak verilmiştir" der. (8)

1672'lerde Balyambolu olarak adı sayılı kazalar arasında ge­çer.

1831 Aydın Sancağının (Kaza-i Balyambolu 6180 nüfuslu) kazasıdır.

1867 yıllarında Balyambol'un nüfusu azalmış, nahiye ol­muştur.

1927-1928 İzmir Vilâyet Salnamesinde Beydağ bucak merkezi belediyeliktir. Bütçesinin de 4.048 Ura olduğunu görürüz. Bu ta­rihten sonra da belediyelik kaldırılmıştır. Çünkü nüfusu azal­mıştır.

Balyambolu adı 1926 yılı, İzmir Vilâyeti Meclis-i Umumisinin kararı ile BEYDAĞ olarak değiştirilmiştir.

Bucak (nahiye) yönetimi 88 yıl içinde, bucak merkezi Ada-küre, Beyköy, Pazaryeri olarak yer değiştirmiştir. 1955 yılında da Bucak örgütü kaldırılmıştır.

1927 yılında nüfus azlığı ile kaldırılan belediyelik, 37 yıl sonra 1964 yılında tekrar verilmiş Belde olmuştur.

Beydağ 121 yıl sonra 1988 yılında tekrar İlçe yönetimine ka­vuşmuştur.

Beydağ İlçesinin yerleşim yeri (Mesogis, Aslandağı), Beydağ etekleridir. Dağ'm adı ile yerleşim yeri ilçe adı zaman zaman karıştırılmaktadır. Hatta Malatya Beydağı ile İzmir Beydağ ka­rışıklıklara sebep olmaktadır. Bu bakımdan YEŞİLBEYDAĞ  'ı adı verilmesini isteyenler olmuştur. îyi ki yapılmadı. Yer adla­rımız, soy adlarımız anlamları ile çoğu kez ters düşmektedir. Selçuk-Çirkince köyünün adı Şirinceye çevrildi, köy çirkinleşti. İzmir Kokaryah semtinin adı Güzelyalı olarak değiştirildi, ko­kar oldu. Yeşil Bursa'nın adı nerde ise Dumanlı Bursa olacak... Beydağ Cıva İşletmesi de Beydağlarını sarartmak üzere idi. Çalışanlarının çoğunu kanserli etti.

Mesogis dağı eteklerinde kurulmuş olan antik Palaipolis şehri halkının geliri Strobon'a göre bağcılık ve şarapçılıkmış. Mesogi şarapları meşhur imiş. O günlerden Beydağ'ında de­vam ede gelen bağı ayakta tutan HEREK'tir.