TARİHİ BELGELERDE BEYDAĞ

Aydın Vilayeti

Ödemiş kazası dahilinde Baîyambolu nahiyesine merbut Halı-köy karyesinde Tekirli nam mahalle kain olup şeraiti mukarrere ve müddeti muayyene ile tahtavizade afetlu Halit Beyefendi hazret­leri uhdesine irade-i seniye-i hazreti Hilafet Penahi şeref müteallik buyrulmuş olan bir kıta cıva madeninin teslim ve tesellüm mua­melesinin ifası için meclis idaresi Vilayet Başkatibi izzetlu Şakir

Efendi ile vilayeti celile maden mühendisi memur tayin kılınmış olduklarından muamele-i mezkurenin bu günlerde icra olunacağı haberi alınmıştır. (Okuyan: Zelihe Bilge) () (sO17)

Cıva: Yerkabuğunun bileşiminde %0.0000l oranında bulunan cıva, M.0.400-300 yıllarından beri bilinmekte ve kullanılmaktadır. Cıva, oda sıcaklığında sıvı halde bulunan tek metaldir. Kalay be­yazı renkli, cilalı bir metaldir. Yaklaşık -39%c.de katı hale dönü­şür. Elektriksel iletkenliği çok az olan cıva metali zor oksitlenme özelliklerine maliktir.

Doğada Bulunuşu: Civa doğada daha çok bileşimi HgS olan "zinobar minareli halinde pirit, markazit, az miktarda da arsenik ve antimuan sülfürütlerlc birlikte bulunur. Bileşiminde %86.2 Hg. ve %13.8S. vardır. Diğer civa minarelleri ise metazinober ve living-stonittir. Gang minarellerini ise genellikle, kalsit, kuvars, barit, ve hidrokarbonatlar oluşturur.

Bölge Üretim Durumu:

Bölgede Etibank'a ait Îzmir-Ödemiş-Halıköy'de cıva işletmesi bulunmaktadır. İşletmenin yıllık üretim kapasitesi saf cıva olarak 190 ton/yıldır. 1990 yılından itibaren işletmede cıva üreimi ya­pılmamaktadır. Zira dünya cıva tüketimi, çevreye yaptığı olumsuz etkilerinden dolayı, sürekli azalmaktadır. Bu da cıva Hatlarının çok düşmesine neden olmuştur.

Bölgede Bulunan Antimuan Madeni:

Beydağ Halıköy'de, Tenor %56 5.5. Rezerv miktarı ton olarak 1.593.187 Yıllık Üretim 10.000 Ton. İşleten Kurum: Etibank...

"Beydağı nahiyesine tabi Hahköyünde cıva madeni keşfedil­miş durumdadır.

Beydağı nahiyesinin Yağcılar ve Güre karyelerinde Tayyare Cemiyetine ait iki cıva madeni mevcut ise de işletilmemektedir. (Mescitli karyesinde Tom Buvenriz ve şürakasına ait antimuan madeni işletiliyor.)"

"İktisat Vekaletinden:

İzmir Vilayetinin, Ödemiş kazasının Balyambolu nahiyesinin, Halıköy kariyesinde kain olup şimalen Cinevizevi tepesinde kain olup şimalen Cinevizevi tepesinden bed ile mezarlık tepesi bey­ninde vaki hattımüstakim, garben mezkur tepeden bed ile Elyaka tepesi ve Calıh çukur deresi ile Halıköy çayının birleştiği noktadan bilmürur Akpınar Kaya tepesi beyninde hattı münkesir, cenuben meşkur tepeden bed ile Yoğurt Pınarı tepesine hattı münkesir, Sarkan meşkur tepeden Ulucak tepesi ile May tepesinden bil mü­rur mebdei hudut olan Cincviz evi tepesine hattı münkesir, cenu­ben meskür tepeden bed ile Yoğurt Pınarı tepesine hattı münkesir, Sarkan meskür tepeden Ulucak tepesi ile May tepesinden bil mü­rur mebd-i hudut olan Ceneviz evi tepesine hattı münkesir ile mahdut 761 cerip saha dahilinde cıva madeni... "1.4.1931 tarihine müsadif çarşamba günü saat 15.00a kadar kapalı zarfla İktisat Ve­kaleti Maadin Umum Müdürlüğüne müracaat eylemleri."

              1934 senesinde Vilayette mevcut Madenler:
Yeri:                                            Maniyeti:               Sahibi

Ödemiş-Balyambolu                        Cıva          Tayyare Cemiyeti

Ödemiş-Güre, Yağcılar

Ödemiş-Balyambolu                                                Mekşuf

Ödemiş-Balyambolu

Ödemiş-Balyambolu

Ödemiş-Balyambolu-Halıköy

"İktisat Vekaletinden

İzmir Vilayetinin, Ödemiş kazasının, Mescitli karyesinde kain olup imtiyazı İngiltere tebasından Con Langdon uhdesinde bulu­nan antimuan madeninin verilen 6 ay mühlet zarfında işletilmediği bitahkik anlaşılmış ve mültezimi mahalli ikameti meçhul bu­
lunmuş olduğundan feshine karşı bir ay müddet tanındığı hak­
kında    ilan olunur."

Emirli Antumuan Madeni hakkında: Emekli emniyet komiseri Faik Nar, 1311 doğumlu, Demircili, 1336 da İskenderiyede İngiliz­lere esir düştüğünü, Alsancak Emniyet Karakolundan emekli ol­duğunu, İskenderiye'de esaretinde İngilizce öğrendiğini, 1925-1930 tarihinde Emirli Antimuan madeni işletmesinde İngiliz Cuc-sun Şirketinin İmtiyazı Tom Buvenriz ve şurekesanmdı. İşletmede % 13-15 randımanı geçemedik. Normali %20 idi. İşletme rantabl olmadığından 1930 yılında kapatıldı. Maden çok önceleri işletil­miş. Galeriler kum dolu idi.'

1988 yılında basıldığını bildiğimiz fakat üzerinde tarih kaydı bulunmayan "Yeşil Beydağ Belediye Çalışmaları bülteninde:

İşletmenin civa ocakları, cıva izabe tesisi, antimuan Flatasyon tesisi de Halıkoydedir.

"Müessesenin faaliyet sahasındaki madenciliğin tarihi 1870 yıl­larına kadar uzanmaktadır. Emirli"dekİ antimuan madeni 1870'li yıllarda Francesko ve Simon adlarındaki şahıslar tarafından bu­lunmuştur. Sahanın işletme imtiyazı 99 yıllığında 1887 tarihinde Ress ve Stugenneger İngiliz şirketi tarafından ele geçirilmiştir. Şirket sahadaki üretimini 1. Dünya Savaşı sonuna kadar sürdür­müştür."

"Beydağ Halıköy cıva sahası 1940 yılında mekşuf maden sahası olarak aramalara açılmıştır. M.T.A. Genel Müdürlüğü tarafından yapılan arama çalışmaları 1958 yılına kadar sürdürülmüş ve so­nunda 231 ton görünür, 68 bin ton muhtemel olmak üzere toplam 299 ton rezerv tesbit edilmiştir. Saha 1958 yılında Etibank'a devre­dilmiştir. İlk tüvenan cevher üretimi 1961 de 7126 ton olarak ger­çekleşmiş, ilk saf cıva ise 7.12.1961 tarihinde elde edilmiştir. 12.10.1963 ilk satış şevkinin yapılış tarihidir.

"Daha önce zenginleştirilmiş cevher olarak satılan antimuan metal hale dönüştürülmektedir.

1931-1932 İzmir İstatistik yıllığında: Vilayette bulunan maden­ler:

Mekşuf

 "Halıköy

1937-1938 İzmir İstatistik Yıllığı:
Göre- Yağcılar                                        Cıva

1935,1933-1934 Yıllıklarında da maden durumu aynıdır. 1928-1929 İzmir İstatistik Yıllığında:

Osmanlılardan önceki devirlerde Palaiapolis halkının maden­cilikle geçindiklerini, Cibreden çıkan Cinefre madeninden, sülyen boya elde ettiklerini, antidotlar yaptıklarını ve bunları, Efes'ten ih­raç ettiklerini biliyoruz. Tabaklar köyü hududundaki Kireç tepede maden eritme taşları durmaktadır. Sarıkaya Köyü hududu içinde, Demir Tepe denilen yerde demir ocağının, geçmişte işletilmiş ol­duğu, kalıntılardan anlaşılmaktadır.

Aydın dağları ve çevresinde, Paleozoik (Mikajist) Paleozoik (Gnays) bulunduğunu görüyoruz.

Küçük ve Büyük Menderes arasında kalan dağlar (Aydın Dağ­ları) Krom, zımpara, Cıva, Mangenez, tutya madenleri ile Aydın Nazilli havalisinde linyit madenleri çoktur.