YOLLAR, KÖPRÜLER VE DOĞAL KAYNAKLAR

YOLLAR

Toplumların kalkınmasında, yörelerin zengin olmasında, yolların önemini gözardı edemeyiz. İletişimi sağlayan yollardır. Hele geçmişte, ekonomik, kültürel gelişmedeki rolünü gözardı edeme­yiz. Rudyard Kipling, "Medeniyet münâkaledir" demiş.

Beydağ yöresinin geçmişten bu yana, çevre il ve ilçelerle ileti­şimlerini sağlayan yollar yetersiz kalmış ve hâlâ yetersizdir.

Prof. W. M. Ramsay'm Eski Küçük Asya haritasında Şart yolla­rın düğüm noktası olarak gösterilmiş. Sart'tan Laodiceia'ya giden, Roma, Bizans Türk yolları, Beydağı'na (Palaipolis, Balyanbol) uğ­ramadığını görüyoruz.

Efesten çıkan Roma yolu da Büyük Menderes boyunca Denizli­ye (Laodiceia) geçmiştir.

Batı Anadolu Arkeloji haritası (Rüstem Doyuran'm Türkleştir-diği) Ödemiş Beydağ (Palaiapolis-balyambolu) Mastavra (Mastu-ra) Nazilli-Bozdoğan'a şose ile bağlanmıştır. Bu yolun kalıntıları olduğunu sandığımız emareler vardır.

Çomaklar köyünün "Kervansa, Kervansıra" semtindeki yol ka­lıntıları., çokmaklar çayı boyundan, Erikli(Tesavra) Çayından aşağı Aktepe'nin güneyindeki Taşköprüden geçerek Köprübaşı semtindeki Şahbazın tarlasının altından Küçük Menderes Köprü­sünün 150 metre üstündeki ayağı duran eski köprüden geçerek, Birgi veya Hipaipa'ya ulaşılabilir. Küçük Menderes'i geçtikten sonra yol ikiye ayrılır. Kuzeye giden yol; Çiftlik köyünden geçerek, Tatarocağı, Mersindere, Karaman, Kiraz(Koloe), Alaşehir'e (fila-delfıya) gidilebilir. K.Menderes köprüsünü geçtikten sonra batıya giden yol: Asfalt olan bu yol; Ödemiş, Birgi, Şart, İzmir, yahut, Ödemiş-Hipaipa (Günlüce)-Tire-Efes veya Ödemiş-Bayındir-Torbalı İzmir'e gidilebilir.

İzmir Milli Kütüphane (115956) demirbaş numaralı, 1328 tarihli, Ödemiş Bayındır doğal harita (Eski Türkçedir) Beydağ (Bal-yambolu) nahiyesi Pazaryeri köyünü, K. Menderes'in doğu yaka­sından Haliller (Hallar) altından bir yol batıya geçmekte ve oradan, Ödemiş'e gidilir göstermiş. Balyambolu'da Ödemiş'e iki yoldan gidilmektedir. Birisi: bu günkü asfalt yol o zaman patikadır. İkinci yol: Pazaryeri'nin batısından hâlâ arnavut kaldırımı kalıntıları bulunan yoldur. Bu yol, Ekin loncasının yanından Koca Kavak (Balyambol Kavağı) yanma iner. Buradan aşağı Tosunlar altından, Emirli, Maden, Bademye (Bedemme) altını takip ederek Ovakent yoluna varılır ve oradan da Ödemiş'e gidilirdi. Bu yol bugün de vardır.

"Küçük Asya'nın Tarihi Coğrafyası" kitabında önemli yolları gösteren haritada: Smyrna (Îzmir)-Nymphaion (Nif, Kemalpaşa) -Sardis (Şart) - Philadelpheia (Alaşehir) - Tripolis - Hierapolis -Kibyra (Horzum) - Ephesos (Efes) - Magnesia (Manisa) - Tralleis (Aydın) - Nyssa (Sultanhisar) - Hierapolis (Pamukkale) yollarla bağlandığı halde bu yol ağının içinde Palaipolis (Beydağ yoktur.)

Anadoludaki, Roma, Bizans yollarının Beydağı'na uğramadığı gibi Osmanlı İmparatorluğu yolları da uğramamıştır.

Timur, Ankara zaferinden sonra, İzmire geliş yolu: Ankara -Kütahya - Denizli - Sultanhisar - Aydın - Efes - Tire - İzmir'dir.

Dönüşünde de Beydağ yolundan gitmemiştir.

Beydağlılar İzmire gidiş gelişini Ödemiş yolundan yapmak­tadır. Beydağ halkının Ödemiş ile idari ve hukuki bakımdan iliş­kisi vardır. Ekonomik bakımdan Nazilli ve İzmir ile bağıntılıdır. Nazilli Beydağ yolu çok dönemeçli ve yokuştur. Bazı turistik ha­ritalarda asfalt görünüyorsa da stabilizedir. Beydağ'ı Nazilliye bağlayan ikinci yol: Beydağ -Erikli-Çamoklar-Sinekciler Nazilli yoludur. Bu yolun Nazilli tarafı kullanışlıdır. Erikli, Çomaklar, Sinekciler arasının etüdü iyi yapılmadan yol yapımına başlanmış, heyelanli kaygan bir yoldur. Yazın özel araçlarla gidip gelinmek­tedir.

1988-1989 yıllarında,  Orman yolu olarak yapılan  Beydağ-Beyköy-Sinekciler yolu çok yerinde ve faydalı olmuştur. Yol ham olmasına rağmen daha kestirme gelmektedir. Bu yol, Nazilliden İstiklal harbinde, dağa top çıkarabilmek için yapılmıştır. 12.6.1920 tarihinde, halk yapmıştır. Hatta bu yol yapılmadan önce, 28 Mayıs 1919 tarihinde, Rauf Orbay, yanındakiler, İstanbul, Bandırma, Ak­hisar, Salihli, Ödemiş'e gelmiş, Ödemişteki hazırlıkları yeterli bulmamış, Atatürk ile buluşmak üzere Ödemişden Beydağına gelirler. Bir gece Beyköyde kaldıktan sonra Sinekçiler yolu ile Na­zilliye giderler. Bunun anısı olarak, Beydağ-Nazilli Kuvva-i Milli yolu olarak levha asılmıştır.

Çevre ilçe ve köylere vasıtalarla gidip gelecek yollar yoktu. Ödemiş'e işleyen bir motorlu vasıta vardı. Onun gidip gelmesi de çamurlara bata çıka olurdu. Mandalarla çekip çıkarılırdı. Çaylarda dayanıklı köpçü yapılamıyordu. Erikli Çayı köye yakın tahta köp­rüyü alır götürür. Arkası dik olduğu için hızlı akar, yağışlı gün­lerde geçmek can kaybına sebep olurdu. K.Menderes'e köprü yap­mak, dayandırmak ancak Şükrü Saraçoğlu'nun yardımı ile olmuş, devlet eli ancak 1948 yılında uzanmış ve köprüye kavuşmuştur.

Yollar yapılmadan önce, Alaşehir, Sarıgöl, Kiraz, Nazilli, Sul-tanhisar, Tire, Ödemiş ile ticari ilişkiler at, katır, deve ile yürütü­lüyordu. Köyler arasında yaya yollan vardı. Bu yolların bir kısmı arnavut kaldırımı idi. Bağ, bahçe yollarından çok çamur olanları da taş döşeme yapılı idi.

1931-1932 İzmir İstatistik yıllığındaki harita, Ödemiş- Adagi-de- Ödemiş, Adagide, Emİrlİ Beydağ, Hanboğazı'na yol olduğunu göstermektedir. Aynı tarihte Beydağ, Beyköy Emirli, Beydağ, Adagüre-ve Bakır'a yol vardır. Çiftlik köyünde de vardır. Bu köy yolları, yol vergisi mükellefiyeti ile yapılmıştır.

1927-1928 İzmir İstatistik Yıllığı sf. 132 Çaylı mevkiinden ayrı­lıp Beydağ nahiyesine giden 11x63 kilometroluk şose yapılmıştır. 1928-1929 yılındaki yıllıkta Beydağmda yapılan yol yoktur. 1931-1932 İzmir İstatistik Yıllığı sf. 161 "ödemiş, Beydağında yapılan 11068 km. yol, 1 köprü, 10 km. daimi tamirat", Beydağ-Beyköy 3 km., B., Güre 4 km., B. Mutaflar 20 km., yol, 1 köprü, 10 km. daimi

tamirat". Beydağ-Beyköy 3 km., B., Güre 4 km., B. Mutaflar 20 km., Hanboğazı, B. Çiftlik-Karaman 15 km.., Çomaklar-Erikli 2 km., Alakeçifi-Güre 2 km. 1933-1934 İzmir İstatistik Yıllığı Nafıa faali­yeti, Sf. 138 yollar ve köprüler, Çayh-Beydağ 11-063 km. sf. 141 Beydağ Çomaklar 12 km. Beydağ-Mutaflar 20 km., Beydağ-Güre 5 km., Emirli-Beydağ 10 km., 1935-1936 İstatistik yıllığında Beyda-ğmda yol yapımı yoktur. İzmir'e Köycülük Dergisi Sayı: 45, Şubat 1948 Dört Yılın Bilançosu başlıklı yazıda: "V.B Şefik Refik Soyer'in basma yaptığı son demeci: Bayındırlık: Özel İdare ile müşterek 100.000 lira sarfı ile Beydağı köprüsü yapılmıştır. Cephe Gazetesi yıl: 3, sayı: 114 23.5.1953 "Ödemiş-Beydağ-Nazilli yolu işletmeye açılmıştır." Beydağ-Hanboğazı-Nazilli Yolunu Vali Kazım Dirik 1932 yılında açmıştır. Daha ilkokula gitmiyordum, evimizin yakı­nında, Ekmekçi İbrahimin evinin önüne Zafer takı yapılmış, kom­şumuz İçellilerin Süleyman ağabey şiir okumuştu. Vali üstü beyaz tantelli bir araba ile gitmişti. Bunu yazışım, Bu yol hâla açılamadı. 1992 yılı programında olduğu söyleniyor. O günün güç şartları içinde açılmıştı.

Köprü

İzmir'de yayınlanan Ahenk gazetesinin 20-Mart-1906/1322 ta­rihli haberinde: "Ödemiş kazası ile Balyambolu nahiyesi arasında cereyan eden Menderes nehri üzerine iktiza-yı mevki'e göre bir köprü inşası ile, mürur ve uburun tesili karargir olarak keşfinin icrası zımnında Nafıa Ser Mühendisiliğine evamir-i lazime ita buyrulduğu müstahberdir." o tarihte Beydağma geçiş için köprü olmadığı anlaşılıyor.

Beydağ halkının kalkınması, ekonomi ve turizm bakımından çok önemli olan yol, Nazüli-Beydağ-Tire-İzmir(Selçuk) yoluna bağlıdır.

Beydağ köy yolu ağı 158 km.dir. 25 km.si asfalttır.

Sular:

Çevrenin tek akar suyu Küçük Menderestir. Bu da yazları ak­maz olmuştur. K.Menderes Bozdağ'dan çıkar, 215700 m. giderek Selçuk yakınında denize dökülür. Yılda akım değeri su hacmi

553m3/sn olduğu tespit edilmiştir. Nehir yatağı derin olmadığı için çok taşkın yapar ve çevresindeki ekili, dikili araziye çok zarar verir. Çitfliköy'ü yakınma yapılması planlanmış, projesi hazırlan­mış olan baraj ile taşkınlar nedeni ile meydana gelen zararlar ön­lenecektir. Buna karşılık Beydağ ilçesinin en verimli ovası da su altında kalacaktır.

Küçük Menderes 6907 km2.1ik bir yağış alanına sahiptir. K.Menderes'in eğimi fazla değildir. 1952-1980 yılları arasında ya­pılan gözlemlerde akarsuyun yıllık akım değeri 13.553m3/sn ol­duğu tespit edilmiştir. 1980 yılı içersinde ortalama 0.63m3/sn akım değeri (18.3.971 237m3/sn. en düşük akım değeri ise (21.08.1962) kuru olarak saptanmıştır. 1980 su yılı içersinde en yüksek akım değeri (4.1.1980) 145m3/sn. en düşük akım değeri ise (1.10.1979) kuru olarak saptanmıştır. Akımın en fazla gerçekleşti­ği aylar ocak ve mart aylandır. Bunun nedeni akarsuyun beslenme kaynağının yağmur halindeki yağışlar olmasıdır. K.Menderes akarsuyu Ağustos ayının 18'inden itibaren, ekim ayının 8'ine kadar kuru kalmaktadır.

Omari'ye göre Aydmoğulları Beyliği zamanında "Birgi arazisi­ni sulayan Menderes nehri gemiler sandalların gelip gitmesine el­verişlidir. Bu nadide halkı için büyük faydalar getirir." dediğine göre geçmişte çok çukurda ve bol suyu varmış. 1930'lu yıllarda bol suyu vardı. Hızlı akardı. Eğer istemeyen, atan at gibi, üzerinde köprü tutunduramadılar. 1948 yılında Bayındırlık Bakanlığınca yaptırılan üstten kemerli köprüyü yıkamadı. Ancak bu köprü dar olduğundan, bir vasıtanın geçmesine elverişli olduğundan, Devlet Karayolları, yeni ve geniş köprü yapmıştır.

K. Menderes Bozdağdan çıktıktan ve Kiraz ilçesinde çöküntü alanına girdikten sonra güneye doğru, Karaman, Yenişehir köyleri arasından ilerler. Çiftlik köyü ile Tokatbaşı arasında oldukça dar bir boğazdan geçer. Buradan sonra batıya doğru hızlı akar. Taş­kınlar yapar. Kiraz ilçesinde çaylar ve dereler eklenir. Beydağ yö­resinden en büyük eklenti Erikli (Tasavra) çayıdır. Erikli çayı yazın kurur. Geldiği yer yüksek, geliş yolu kısa olduğundan, hızlı akar

ve çevresine çok zarar verirdi. Beydağ merkez kasaba hudutları içinde beton kanallar yapılarak zararı önlenmiştir.

Beyköy Çayı, (Işık Çayı) küçük derelerin sularını alarak, Bey­dağ merkezinin hudutları içinde Erikli çayı ile birleştikten sonra K. Menderes'e karışır. Bu çay da ilkbahar sonunda kurur. Adagü-re, Alakeçili, Hahköy derelerinin kaynaklan yakm fakat diktir. Suları çabuk kurur.

Çomaklar çayı üstünde 3. Erikli Köyünde 4, Beyköyde 4, Ala-keçilide bir değirmen vardı. Bunların hepsi kapandı. Yukarı aktepe hududu içindeki Karaca Oğlu'nun değirmeni faaldir. K. Menderes üzerinde, Kakamın değirmeni yıkıldı. Karaman ve korga tarafla­rındaki değirmenlerde kapanmıştır. 37 değirmen vardı.

Erikli (Tasavra) köyünün meyve bahçelerinin sulanması için İl Toprak Su(YSE) sulama kanalları yapılmıştır.

Çomaklar, Tabaklar, Yeniyurt (Cibre), BeykÖy, Adagüre, Aşağı Aktepe mahalle ve köylerinde bahçelerin sulanması bir program ile yapılmaktadır. Gün geçtikçe sular yetersiz kalmaktadır. Sebze ve meyveciliği olumsuz yönde etkilemektedir.

Ovada, arteziyenlerden faydalanılarak sulama yapılmaktadır. Aynı su içme suyu olarak ta kullanılmaktadır. Ovacık yaylasında, bahçelere yetecek su vardır. Meyvecilik gün geçtikçe gelişmekte­dir.

K. Menderesin yılda 6 m. denizi doldurduğu hesaplanmıştır. Antik Efes şehri, bu dolma yüzünden denize 6 km. uzaklaşmış­tır.

İlçenin 8 köyünde yeterli içme suyu vardır. Bu köylerde evlere su verilmektedir. 11 köyün içme suyu yetersizdir.

Tabaklar köyü hududu içindeki tarihi Abornoz suyunun, eski Balyambol şehrine akıtıldığı tahmin ediliyor. Sümbüllük Deresin-deki akadük, ve buraya gelinceye kadar yollarda bulunan künkler bu kanıya vardırmaktadır.

Abornoz suyu yapı kalıntısı, yakın Bizans dönemini anımsat­maktadır.

Çevredeki çay ve dereler: Yağcalar K: Çengiler deresi, Hahköy:

Tekeli d., Alakeçili k.: Uzunoluk d., Adagüre: Abuhayat Ç., Erikli K.: Çatak d., Beyköy Değirmen deresi ve Işık Çayı, Çomaklar k: alıç Dağı deresi, Çamlık: Almalık d., Çamlık çayı, Mutaflar: Mu-taflar çayı, Aktepe K.: Gavur Pınarı, Dudunun dere, Bakır k.: Deli Hasan D.,

Küçük Menderes

Bir zeybek ruhun akışı sular.

Sırmalı cepkenin nakısı sular.

Sevda: bîr gonca gül söğüt dalında

Yorgun bir genç kızın bakîsi sular.

Bir yar kucağında çağlayan bu ses                                                                 Baharın göğsünden kopmuş bir nefes                                                                                       Toprak: yeşil gözlü şen bir köy kızı.                                                                                      Dağılan saçları, Küçük Menderes.

Madenler:

"Kilbianos ovasının Eskiçağ'da ün salan en büyük zenginliği kozmetik ve boya sanayiinin yanında, Eczacılıkta da kullanılan kaliteli Zencefre madenleriydi. Süleğen de denilen bu cıva cevheri önemli ihraç ürünlerindendi."

Halen Yeniyurt (Cibre) köyünün doğusunda açık bulunan ma­den ocağı, kükürtlü civa kokusunu, yazlan kokutmaya devam et­mektedir. Yeniyurt geçmişte Cibre adını bu madenden almış ola­bilir.

"Ödemiş Baîyambolu Nahiyesi Haki karyesinde cıva, 16 Kasım 1903" Küre karyesinde Muaveneti Milliye Cemiyeti adına cıva ma­deni, Yağcılar köyünde cıva madeni."