YÖREDE İKLİM

İklimin canlı ve cansızlar üzerindeki önemi çok büyüktür. Bu bakımdan iklime geniş yer verilmiştir. Sıcaklık: Beydağ'da me­teoroloji istasyonu yeni olduğundan, K. Menderes havzasında bulunan, Selçuk, Bayındır, Tire, Ödemiş Meteoroloji İstasyonla­rının yıllık ortalama sıcaklıklarını incelemek suretiyle belirle­meye çalıştım.

Ortalama Sıcaklıklar: Selçuk 16.4 C, Ödemiş 17.0 C, Tire 17.2 C, Bayındır 27.8 C, Bölgeyi çevreleyen dağlarda bu sayıların 5-10 derece daha soğuk olacağı düşünülür. Beydağı'nın sıcaklık durumu, Tire'ye göre çok az farklıdır.

Yıllık ortalama sıcaklık 17.0 C dir. Ödemiş'de ocak ayı orta­laması 7.2 C ile temmuz ayı ortalaması 28.0 C arasında değişir. Bu değerlerden havzada yaz sıcaklarının oldukça yüksek oldu­ğunu, kışların ise ılık geçtiğini ortaya koymaktadır. Bu da (Ak­deniz Termik Rejimi) Akdeniz iklimidir. Yıllık ortalama 7.2 C sıcaklık bize, bu devrede bazı bitkilerin canlılık gösterdiğini ve büyümede olduğunu gösterir.

Bölgede Vejetasyon Süresi:

Bilinçli tarım yapabilmek için, çevrenin meteorolojik verilerini bilmek şarttır. Önemle üzerinde durmam bundandır.

Tire: 308.4 gün, Ödemiş: 278.6 gün, Selçuk 275.7 gün. Yüksek yer­lerde gün adedinin azalacağı muhakkaktır. Beydağ'ında 300 günün altında olmasa gerektir. Tabii bu kıyaslama Tire'ye göredir.

Çevredeki ekstrem değerleri bilmek, tarım İçin gereklidir, özel­likle uzun ömürlü bitkilerin yetiştirilmesinde, Meyvecilik, zeytincilik gibi...

Bölgedeki meteoroloji istasyonlarındaki en düşük sıcaklıklar: Ödemiş 15 Ocak 1968 -13.6 C, Tire 15 Ocak 1968 -11.0 C, Selçuk 19 Ocak 1964 - 9.0 C, Bayındır 15 Ocak 1968 - 8.5 C.

Bölgede don'lu günler sayısı da oldukça düşüktür. Yıllık don'lu günler sayısı Ödemiş'te 24.8, Tire'de 14.6, Selçuk'ta 31.3 gündür. Don'ların başlaması genellikle kasım başlarıdır. Don'lu günlerin bi­timi nisan başlarına rastlar. En çok don'lu günler ocak ayındadır.

Bölgede0°C.nİn her yıl görülme olasılığı vardır. Alçak kesimlerde -5 enin tekrarlama olasılığı 1-4 yıl arasında değişmektedir. -10°C.nin 20-40 yıl arasında değişir. On yıllık süre içinde -13° c. düşük sıcaklık olasılıklar içindedir.

Çevrenin toprak altı sıcaklığının bilinmesinden fayda umarım. Bitkilerin büyümesi, köklerin gerekli sıcaklığı bulmasına bağlıdır. Bitkilerin topraktan su alımı da toprağın sıcaklığına bağlıdır. Çevre­de toprakların donması sorunu yoktur. Ocak ayında 15 cm derinlikteki sıcaklık dağılışı: Taban yerler 5-7,5°c, yüksek yerlerde 2,5° -5° c. izotermleri arasında kalmaktadır. Toprak üstü en düşük sıcaklık: 20.2°c.

Bu güne kadar görülen maksimum sıcaklık değerleri:

Tire 44.3, Bayındır 43.4, Ödemiş 43.2, Selçuk 41.0°c dir.

Bölgede şiddetli yaz kuraklığı görülmektedir. Bu kuraklık, ve­jetasyon süresini kesintiye uğrattığı gibi, bazı bitkilerde de yavaş­latmaktadır. Ot formasyonu yaz kuraklığında kurur. Sonbahar yağmurları ile yeşillenmeye başlar.

Yöresel ortalama yaygın basınç (M.b.) 998.7 milibardır.

Bu değerleri bilmeden, dikkate almadan tarım kumardır.

Yağış, bulutluluk ve bağıl nem:

Yağış, iklim ve tarım yönünden önemlidir. Çevremizin su plançosunu bilmek gerek. Yağış+Su ihtiyacı+Su kaybı - su planço sunu verir.

Yıllık ortalama yağış miktarları: Ödemiş 698.4 mm., Tire 842.8 mm., Bayındır 647.3 mm., Kiraz 693.5 mm., Selçuk 779.9 mm.dır. Kıyaslama yapılabilmesi için bazı illerin yağış durumları: Anka-ra372 mm., Afyon 444 mm., Konya 326 mm., Kırşehir 378 mm., Malatya 389 mm., Gaziantep 556 mm., Diyarbakır 496 mm., Erzin­can 367mm., Rize 2323 mm., Trabzon 807 mm., Muğla 1206 Aydın dağlarının yamaçlarında 500 mm. yükseklerde 800-900 mm., 1000 m. yükseklerde 1000-1200mm. civarındadır.

En yağışlı mevsim kıştır. Tire %61.6, Ödemiş %53.5 oranında yağış vardır. İlkbahar yağışı: Ödemiş %25, Tire %21, Sonbahar yağışı: Selçuk %20,nin altında kalır. Ödemiş %19, Tire %İ4.8. Yaz aylarında Ödemiş %3.5, Selçuk %4.9.

Çevrede bu kuraklığa dayanıklı ışık isteği fazla olan bitkiler yetiştirilmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır.

Çevredeki yağış dağılışı:

Kar yağışlı günler sayısı (0.4), Sisli günler (5.:), kırağılı günler (ortalama) 38.6. Ortalama toprak sıcaklığı C° (5cm) 19.9 olur. Böl­gemizdeki istasyonlarda yıllık ortalama bulutluluk (6-10) arasın­dadır.

Ortalama açık günler sayısı: ödemişte 199.3, Selçuk’ta 173.6, Tirede 140.2, Bayındır'da 193.2 dır.

Bağıl nem: Bağıl nemin bitkiler üzerinde önemli etkileri oldu­ğundan çevremizdeki gözlem evlerinin bulgularını veriyorum. Selçuk %68, Ödemiş %63, Tire %62, Bayındır %53.

Havada buharlaşmanın en çok olduğu dönem temmuz ayıdır. Ödemiş 187 mm., Bayındır 184 mm., Tire 178.8 mm., Selçuk 162 mm., dır.

Bu çizelge verilerden Ödemiş, Tire ve Beydağ'ın kışı ılık, yazı sıcak ve kurak iklim (Akdeniz) tipine girdiğini görürüz.

Atmosfer Basıncı ve Rüzgarlar:

Atmosfer basıncının bitki hayatı üzerinde dolaylı veya doğru­dan bazı etkileri vardır. Basıncın düştüğü yerlerde buharlaşma arttığından bitkileri, su ekonomisi bakımından olumsuz yönde et­kilemektedir.

Rüzgarların esiş yönleri ve frekansları arasında bir bağımlılık vardır. Bu durum fiziksel coğrafya faktörlerinde de etkili olmakta-dır.

Küçük Menderes havzasında VV yönünden esen rüzgarın etkin olduğu, buna karşın E yönünden çok önemsiz kaldığı görülür. Ödemiş'te yıllık egemen rüzgar yönü %38.8 frekansla 568.4 °W dir. Selçukta SE yönlü rüzgarların frekanslarının yüksek olmasının nedeni, oragrafik özelliklerin E rüzgarlarına engel teşkil etmesine bağlanabilir.

Rüzgarların canlılar üzerindeki etkisi eskiden beri bilinmekte­dir. Örneğin, lodos ve samyelinin denizdeki balıkları dahi etkile­diğini herkes bilir. Balıklar böyle havalarda derinlere gitmektedir. Meyve ve sebzelerin zamanından önce olgunlaşmasını hızlandı­rır. Bu meyve sebzelerin kalitesi düşüktür.

Hatta çevremizde denizden nemli, serin rüzgarın fazla esmesi, incirlerin akmasına sebep olur.

En hızlı rüzgar Ödemiş'de NE den 26.7 (m/sec), Tire'de SSE lO(bofor), Bayındır'da NE (bofor) dur.

W sektöründen esen rüzgarlar, denizin nemini iç kısımlarına taşıdıklarından (Transpasynun) terlemesinin azalmasını sağlar­lar.

Yaz mevsiminde öğlenden sonra görülen deniz meltemi (imbat) serinletici etki yaptığından çok yararlıdır.

Beydağ’ında Önemli Meteorolojik Olay:

1955 yılı eylül veya ekim ayında, bir cuma günü öğlenden son­ra, saat 14-15 sıralarında, Tabaklar köyü yönünden, güneydoğu­dan döne döne bir kasırga gelmiş. Bu günkü belediye binasının bulunduğu yerdeki Loncanın çatısını kaldırmış ve biraz öteye bı­rakmış. Görenlerin anlattığına göre, Loncanın altında 10-15 çocuk gölgede oynuyorlarmış. Olaydan (kasırgadan) bir saat kadar önce bir ayıcı gelmiş. Çocuklar ayıcının peşine takılmışlar gitmişler. Loncanın altında bir çocuk kalmış. Bu kazada o çocuğa da bir şey olmamış. Korkudan ağlar durumda, enkazın altından çıkarmış­lar. Lonca: 10x40m. ölçüsündedir. Çatısı beşik örtü idi.

Çevremizin İklim İle İlgili Deyimleri:

Yel: Hafif rüzgar.

Tan Yeli: Şafak sökerken esen tatlı esinti.

Karayel: Kuzeydoğudan esen soğuk rüzgar.

Dağyeli: Güneybatıdan gelen esinti. Yazın serinletici, kışın yağmurun habercisidir. Kışın hızlı eser.

Kabayel: Güneyden esen ılık rüzgardır.

Kıblaycli: Tam güneydoğudan eser. Kışın çok soğuk, yazın sı­caktır: Samyeli.

Gündoğu: Tam doğudan eser. Kışın, İç ege'nin soğunu, yazın sıcağını getirir sevilmeyen zarar veren rüzgardır.

Kasırga: Çocukların "Şeytan gelin götürüyor" dedikleri hortu-mumsu, döner yapan rüzgardır. Hal binasını havaya k aldıran ka­sırgadır. 23.5 1989 tarihinde, saat 16-18 arası, Malmar kuyusu (Molla ömer) den Koca Kavağa giden yolda 3-4 km. yolda küçük yeşil kurbağa yağmıştır.

Sakla samanı, gelir zamanı. Kar yağar kiraz zamanı.

Kork eprilin 9 ile 30 undan.

Bulutlar: Bulutlar gider Aydın'a, git işine gaydına. (Yağmur yağmayacak demektir.)

Bulutlar gider aşağı, yat başaşağı. Güneybatıdan eser. Yağmur yağacak demektir.

Bulutlar gider Şam'a, çek eşeğini dama. Hava soğuyacak de­mektir.

Kör duman: Beyaz kesif sistir. Genellikle ilkbaharda, yağmur­dan sonra, dağlarda görülür. Çoğunlukla ardından hava açar.

Pus: Yakın mesafeyi göremeyecek kadar kesif sisli demektir. Kurtların sevdiği hava diyerek, "Kurt dumanlı havayı sever" ekle­nir.

Akbulut: Yazın olur. Pamuk yığınını andırır.

Karabulut: Yağmur getiren buluttur.

Kızılbulut: Güneş batarken görülür. Ertesi günü yağmur yağa­cak denir.

Bungun hava: Rutubetli, esintisiz hava. Nefes darlığı (astımlı) olanların hiç sevmediği havadır.

Ayaz: Bulutsuz, keskin, soğuk hava. Hava ayaza çevirecek, ya­ğış bitip soğuk başlayacak demektir.

Çiseleme: Bulutlu ve yarı açık havada dalga dalga, yer yer çok ince yağış.

Çileme: Yağışın hafiften başlama veya bitişindeki hafif yağış.

Sepeleme: Yağmur bulutunun yer yer sulu yağmur bırakması.

Çıvgmlı yağmur: Rüzgarla karışık sert yağmur.

Yöremizde Meteorolojik Tahminler:

Beyköyün'deki mescitin güneyinde, yıkılan eski okulun kuzey­doğu köşesindeki "Sarı Çeşme"nin suyu bulanık aktığında, yağ­mur çok yakındır.

Deli Mehmet'in İzzetle gezerken, sançeşmenin suyunun bula­nık aktığını gördüm. Yakınındaki okulda öğrencilik zamanında farkında değildim. Bakımsızlıktan bulanık aktığını sanarak İzzet'e sordum.

Yağmur yağacak, yağmur yakın dedi. Beydağına gitmek üzere arkadaşımdan ayrıldım. Çukuroba Mah. geldim yağmur çisele-meye başladı. Abdullah Efendi Medresesinin karşısındaki saçak altına saklandım. Çeşmenin yanından 300-400 metre ayrılmıştım. Yıl 1987 idi.

Sarı çeşmenin suyu ile yıkanan çamaşırların çok beyaz oldu­ğunu da söylediler.

Beyköyünün içinden geçen Işık çayının başında Karaman Pı­narı denilen yerden rüzgarla bir uğultu gelir. Bu uğultu yağmurun çok yakın olduğunu bildirir. Şimdilerde bu ses kesildi.

Koyun çam yaprağı (pürüsü) yemez. Eğer yerse ve mevsim kış ise, kar yağacak demektir. Hava çok soğuyacaktır. Koyun çamın uç filizini yerse koyun hastadır. Üşütmüştür. Gözlemimle doğru­luğu görülmüştür.

Karasinekler insanların çıplak yerlerini sokuyorsa yağmur ya­ğacak denir.

Kedi yere yatıp ağnanıyorsa (sırtını yere sürtüyorsa) yağmur yağacak denir.

Eşek husyelerinin sarkması da yağmur belirtisi olarak bilinir.

Keçiler kuyruklarını dik tutmuyorsa, yağmur beklenir.

Ahlat, ayva çok meyve verdiği yıllar kışın çok soğuk ve uzun olacağı söylenir.

Bademler 15 martta çiçek açmazsa, kış devam edecek demek­tir.

Horozlar erken öterse, yağmur yakındır. Sabah yağmurla kal­kılır.

Sabah gün doğar doğmaz an çalışmaya başlamışsa hava iyi olacaktır.